 tại xã An Minh Bắc, UMT.jpg)
 tại xã An Minh Bắc, UMT 2.jpg)
Tác nhân gây bệnh và sự lây lan:
Bệnh héo rũ Panama hay còn gọi là bệnh héo vàng lá chuối do nấm Fusarium oxysporum f. cubense (Foc) gây ra. Nấm bệnh gây ra trên nhiều nhóm chuối khác nhau.
Môi trường phát triển bệnh: Nấm bệnh phát triển nhanh khi độ ẩm cao và nhiệt độ thấp. Phổ nhiệt độ sinh trưởng của nấm rộng, có thể phát triển ở nhiệt độ thấp 5oC, hoặc nhiệt độ cao 35oC, nhưng tối thích là 20 - 28oC. và pH từ 6.0 - 7.0.
Phương thức lây lan bệnh: chủ yếu qua đất trồng đã bị nhiễm bệnh, cây giống (truyền từ cây mẹ sang cây con), dụng cụ trồng trọt (máy móc, cuốc, xẻng), nguồn nước tưới,… Sau khi xâm nhập, nấm sẽ phát triển trong mạch dẫn làm cho cây bị vàng héo.
Triệu chứng bệnh héo rũ Panama:
Cây chuối bị nhiễm bệnh Panama sẽ có những biểu hiện như sau:
Trên lá: Biểu hiện quan sát được rõ nhất là trên những lá già, lá thấp, rồi đến những lá non. Những lá già ban đầu sẽ chuyển sang vàng từ mép lá vào trong gân lá, cuống gãy, lá dần dần bị héo và rũ xuống, trong khi một số lá non vẫn còn mọc thẳng, sau 1-2 tháng nhiễm bệnh, tất cả lá trên cây đều đổ rũ xuống quanh thân giả và toàn bộ lá có màu nâu, khô héo (Hình 1).
Rễ: Đầu tiên nấm bệnh xâm nhập vào rễ non và gốc rễ thông qua vết thương, làm gây hại phần rễ.
Thân giả: Sau đó bệnh sẽ lan vào các bó mạch thân. Biểu hiện ra ngoài sẽ bị nứt dọc các bẹ ngoài gần gốc và khi chẻ ngang thân giả thì các bó mạch có màu vàng, sau đó chuyển sang màu nâu hoặc đỏ sẫm (Hình 2).
Như vậy, trước khi có biểu hiện bệnh ra ngoài trên lá, bệnh đã xâm nhập vào rễ và các bó mạch của thân. Do đó, rất khó để xử lý bệnh kịp thời. Bệnh có thể gây hại ở mọi giai đoạn phát triển của cây, bệnh phát bệnh mạnh khi cây sinh trưởng khỏe và chuẩn bị trổ buồng.
Biện pháp phòng ngừa bệnh héo rũ Panama
Hiện nay, chưa có biện pháp chữa trị hiệu quả đối với bệnh Panama. Tuy nhiên, cần áp dụng một số phương pháp phòng ngừa và kiểm soát có thể giúp hạn chế sự lây lan của bệnh như:
Sử dụng giống chuối kháng bệnh: sử dụng các giống sạch bệnh, có khả năng kháng bệnh tốt. Cắt sạch rễ và đất ở gốc, nhúng gốc chuối vào dung dịch thuốc gốc đồng như Bordeaux M 25WP, Champion 37.5SC,… trong 10-15 phút để diệt trừ mầm bệnh.
Chọn đất trồng thích hợp: Đất có độ pH trung tính đến hơi kiềm (6.5 – 7.5), không trồng trên đất nhiễm bệnh. Đảm bảo đất thoát nước tốt, tránh đọng nước. Bón vôi để tăng pH, bón phân chuồng hoai mục để cải tạo đất và cung cấp dinh dưỡng, sử dụng chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma để ức chế nấm bệnh.
Bón phân cân đối giữa đạm, lân, kali, tránh thừa phân đạm, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, hữu cơ vi sinh.
Khi phát hiện trong vườn có cây bị nhiễm bệnh Panama, cần có biện pháp để ngăn chặn sự lây lan của mầm bệnh kịp thời.
Cách ly khu vực bệnh: Cần cô lập cây bệnh hoặc khu vực cây bị nhiễm bệnh nhiều.
Nhổ bỏ hoặc tiêu hủy cây bệnh: Loại bỏ hoàn toàn cây chuối bệnh, bao gồm phần gốc và rễ. Tiến hành tiêu hủy bằng cách đốt hoặc chôn ở khu vực cách ly.
Xử lý đất tại khu vực nhiễm bệnh: bón vôi bột hoặc các hóa chất khử trùng chuyên dụng.
Xử lý dụng cụ, thiết bị tại khu vực nhiễm bệnh: Vệ sinh và khử trùng dụng cụ canh tác sau khi sử dụng ở khu vực bị bệnh.
Kiểm soát đất và nguồn nước: Hạn chế sử dụng đất và nguồn nước từ khu vực bị nhiễm bệnh.
Cải tạo đất: Bổ sung lượng hữu cơ cho đất bằng phân chuồng, phân xanh… để bổ sung các vi sinh vật có lợi cho đất, tăng khả năng kháng bệnh cho đất.
Luân canh cây trồng: nếu vườn bị nhiễm nặng nên ngừng trồng chuối tại khu vực đã nhiễm bệnh trong thời gian dài (ít nhất 1-2 năm) và thay thế bằng các cây trồng không phải ký chủ của nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense như đậu, bắp, hoặc cây họ cải.
Sử dụng các chế phẩm có chứa vi sinh như nấm Chaetomium, Trichoderma, xạ khuẩn,.. để phòng trị bệnh.
Khi phát hiện cây bệnh, phải đào bỏ các gốc bệnh đen tiêu huỷ và dùng vôi bột rải vào các vị trí cây bị bệnh để khử trùng đất. Những khóm chuối còn lại trên vườn nên tưới gốc để chống nấm xâm nhiễm bằng các loại thuốc có hoạt chất như Mancozeb, Propiconazole, Difenoconazole,..
Nếu vườn chuối bị bệnh nặng nên ngừng canh tác, cho ngập nước từ 2-3 tháng để diệt mầm bệnh, luân canh với cây trồng khác sau ít nhất 1 năm mới trồng chuối trở lại.
Bệnh Panama đang là mối đe dọa lớn đối với cây chuối hiện nay. Với tốc độ lây lan nhanh và khả năng tồn tại lâu dài trong đất, do đó bà con cần chủ động áp dụng tốt các biện pháp phòng ngừa, quản lý tổng hợp, tăng cường sử dụng các vi sinh vật đối kháng sớm để kiểm soát sớm vì khi bệnh đã xuất hiện thì rất khó trị.
