- Đặc điểm sinh học và hình thái
Rầy phấn trắng có tên khoa học: Aleurocybotus indicus. Đây là loài côn trùng cóphổ kýchủ rộng tấn công được nhiều loại cây trồng.
Hình1: Giai đoạn phát triển của rầy phấn trắng (nguồn:Internet)
Rầy phấn trắng cócơ thể nhỏ, dài khoảng 1 – 3 mm, gân cánh trước là gân đơn hoặc phân một nhánh. Thành trùng là loài bướm nhỏ, cả con đực và cái đều cócánh, cánh được phủ một lớp bụi sáp trắng mịn.
Thành trùng cómàu trắng và cókích thước nhỏ, chiều dài khoảng 2 – 3 mm và cóphủ một lớp sáp mịn trên cơ thể. Chúng gần giống như loài bướm nhỏ, cả con đực và con cái đều cócánh. Mắt cómàu đỏ nâu hơi sậm. Cánh của chúng trong suốt khi mới vũ hóa và sau khi vũ hoámột vài giờ thì phủ lên một lớp phấn trắng, thành trùng thường vũ hóa lúa 3-5 giờ chiều. Thành trùng cái sống lâu hơn đực.
Trứng thường được đẻ ở mặt dưới lá. Con cái đẻ trứng rời rạc, đôi khi cũng đẻ tập trung thành từng ổ vài chục trứng cả mặt trên và mặt dưới lá, tập trung ở 2/3 lávề phía chóp lá. Trứng hình quả lê hơi thon dài, bề mặt nhẵn bóng, trứng mới đẻ màu trắng đục, sau chuyển màu nâu nhạt và đậm dần khi trứng chuẩn bị nở, thỉnh thoảng vẫn thấy lớp phấn trắng xuất hiện. Thời gian trứng 6-8 ngày.
Ấu trùng rầy phấn trắng phát triển qua 4 giai đoạn. Giai đoạn cuối được xem như giai đoạn “nhộng”. Ấu trùng tuổi 1 mới nở có3 đôi chân, miệng cóvòi chích hút di chuyển chậm đến gần gân láđể chích hút, đây là giai đoạn duy nhất cókhả năng di chuyển, thời gian tuổi 1 là 3-4 ngày. Từ tuổi 2-3, ấu trùng hầu như bất động, ấu trùng tuổi 2 không còn thấy các đôi chân giống như rệp dính, cólớp sáp bao quanh cơ thể, thời gian tuổi 2 là 2-3 ngày; ấu trùng tuổi 3 sống cốđịnh, thời gian trung bình dao động 2-3 ngày sau đólột xác và chuyển sang giai đoạn nhộng.
Nhộng giống như ấu trùng tuổi 3 nhưng cơ thể cứng hơn, tiết ra nhiều chất sáp dính chặt vào bề mặt của lá. Thời gian nhộng từ 2-4 ngày. Nhộng là ấu trùng tuổi cuối cónhững sợi sáp trắng dài. Vòng đời của rầy cánh trắng kéo dài khoảng 17-24 ngày.
2.Tập quán sinh sống, điều kiện phát sinh và cách gây hại của gầy phấn trắng
Vào mùa nắng, thời tiết khô hanh, ẩm độ thấp (< 80%), nhiệt độ cao (> 26 - 27oC) là điều kiện thích hợp nhất để rầy phấn trắng phát triển và gây hại. Đồng ruộng không được vệ sinh tốt, thường hay sử dụng các loại thuốc trừ sâu phổ rộng, phun định kỳ, phun nhiều lần là những yếu tốgây bộc phát rầy phấn trắng.
Rầy phấn trắng gây hại cho cây trồng từ lúc bé đến khi trưởng thành. Chúng gây hại bằng cách chích hút nhựa lá, làm cho lálúa bị úa vàng, những lánon mọc ra sẽ bị xoắn lại, Rầy non sẽ tiết ra những sợi sáp trắng phủ đầy xung quanh cơ thể. Các tua sáp làm cho mặt dưới lá một lớp bông phấn trắng. Còn khi lớn lên, loại côn trùng này có thể làm hại cây theo 3 cách khác nhau. Đó là:
Gây hại trực tiếp: cả thành trùng và ấu trùng đều chích hút dịch của lá cây non, làm cho lá cây bị rụng sớm, gây hại nặng lên mặt dưới của lá. Thế nhưng, chúng lại không làm cây bị chết.
Hình 2: Thành trùng và ấu trùng của rầy phấn trắng tập trung
ở mặt dưới của lá (Ảnh: Cao Bạch Huệ)
Gây hại gián tiếp: Rầy phấn trắng bài tiết ra chất mật ngọt cùng lớp sáp. Đây sẽ là môi trường thuận lợi cho nấm bồ hóng phát triển. Từ đó, làm đen bề mặt lá, trái và giảm khả năng quang hợp của cây. Đồng thời làm giảm giá trị thương phẩm khi trái bị hại.
Hình 3: Nấm bồ hóng phát triển trên bề mặt của lá
khi có chất bài tiết từ rầy phấn trắng (Ảnh: Cao Bạch Huệ)
Truyền bệnh virus:loại rầy này chính là môi giới truyền trên 40 loại bệnh virus cho cây trồng. Chúng sẽ chích hút ở cây mang một số mầm bệnh cụ thể. Sau đó bay sang cây khỏe chích hút, rồi lây truyền virus bệnh hại lên cây trồng.
Hình 4: Bệnh khảm trên cây ớt do virus(Ảnh: Cao Bạch Huệ)
3. Biện pháp quản lý và phòng trị rầy phấn trắng
-Biện pháp canh tác:
+ Vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ các láở gốc để vườn cây thông thoáng hạn chếnơi ẩn nấp của rầy phấn trắng.
+ Bón phân cân đối giữa N-P-K, không bón thừa phân đạm.
+ Thăm đồng thường xuyên, nếu phát hiện trên ruộng có vài cây có triệu chứng bệnh: lá vàng lốm đốm, lá nhỏ, xoăn, cây lùn, đọt chùng nên loại bỏ khỏi ruộng tránh lây lan.
- Bảo tồn thiên địch:
+ Cần hạn chế phun thuốc trừ sâusớm ở giai đoạn cây giống nhằm bảo tồn thiên địch.
+ Trồng hoa xung quanh vườn để thu hút nhiều thiên địch đến đặc biệt là bọ rùa….
- Biện pháp hóa học:
+Phun thuốc khi mật số rầy cao, nên phun vào chiều mát vì rầy phấn trắng thường vũ hóa lúc xế chiều, phun đều cả mặt trên và dưới lá nhằm tăng hiệu quả của thuốc.
+ Áp dụng thuốc đặc trị theo nguyên tắc “4 đúng”.Cóthể sử dụng các loại thuốc hoáhọc đặc trị có trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng để phun xịt diệt rầy phấn trắng, các loại thuốc cóhoạt chất như: Pymetrozine, Fenobucarb, Thiamethoxam, Nitenpyram,... thường xuyên luân phiên loại thuốc có cơ chế tác động khác nhau để tránh hiện tượng kháng thuốc của dịch hại. Đồng thời, phải đảm bảo thời gian cách ly khi sử dụng thuốc.
+ Nên chọn những loại thuốccó tính lưu dẫn, thấm sâu, ít ảnh hưởng đến thiên địch để sử dụng, Không sử dụng thuốc phổ tác động rộng sẽ gây mất cân bằng hệ sinh thái và luân phiên thay đổi hoạt chất để chống lại tính kháng thuốc của rầy phấn trắng./.
