Qua thực tế nhiều năm cho thấy, sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân xong một số nông dân sẽ tiến hành gieo trồng lại ngay vụ lúa Hè Thu mà không cần tuân thủ theo lịch thời vụ khuyến cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn vì thế rầy nâu, bệnh vàng lùn - lùn xoắn lá (VL-LXL) có điều kiện lây lan và gây hại ở thời điểm khoảng 25-30 ngày sau khi sạ đối với trà lúa gieo sạ trước lịch khuyến cáo và tập trung ở một số huyện như Giồng Riềng, Tân Hiệp và Giang Thành. Bên cạnh đó, tình hình dịch hại lúa Đông Xuân giai đoạn trổ - chín kết hợp điều kiện thời tiết thì rầu nâu, bệnh VL-LXL có cơ hội và tiềm ẩn nhiều nguy cơ bùng phát trong vụ lúa Hè Thu năm 2025 nếu không gieo sạ đồng loạt “né rầy” theo hướng dẫn lịch gieo sạ của cơ quan chuyên môn.
Để góp phần sản xuất thắng lợi vụ lúa Hè Thu năm 2025 và quản lý rầy nâu là môi giới truyền và lây lan bệnh VL – LXL đạt hiệu quả, hạn chế tối đa ảnh hưởng của bệnh VL-LXL đến sinh trưởng và năng suất lúa, bà con nông dân cần tập trung thực hiện tốt các biện pháp kỹ thuật như sau:
1. Đối với ruộng chưa gieo sạ
- Vệ sinh đồng ruộng: Sau khi thu hoạch lúa Đông Xuân xong cần cày lật gốc rạ để tránh lúa chét, lúa rài và diệt các loài ký chủ phụ của rầy nâu như cỏ gấu, cỏ lồng vực nhằm cắt đứt nguồn thức ăn của rầy nâu, đồng thời tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học chứa nấm Trichoderma để xử lý rơm rạ hạn chế ngộ độc hữu cơ, cung cấp dưỡng chất và cải tạo đất.
- Thời vụ: nên xuống giống đồng loạt, tập trung “né rầy” theo hướng dẫn lịch gieo sạ của cơ quan chuyên môn để chủ động phòng chống rầy nâu, bệnh VL-LXL. Cần có sự cách ly giữa hai vụ lúa ít nhất 20 - 30 ngày. Tuy nhiên, nếu từ 3-7 ngày sau sạ theo lịch khuyến cáo, rầy nâu vẫn tiếp tục bay vào đèn với số lượng nhiều thì nên tiến hành bơm nước ngập đọt lúa vào ban đêm (5 giờ chiều đến 5 giờ sáng hôm sau), ban ngày tháo nước ra cho nhú đọt lúa khỏi mặt nước để hạn chế sự gây hại và truyền bệnh VL-LXL của rầy nâu. Khi không thấy hoặc có số lượng ít rầy nâu trưởng thành bay vào đèn thì quản lý theo phương pháp bình thường (áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp - IPM).
- Giống lúa: sử dụng lúa giống cấp xác nhận hoặc tương đương trở lên, các giống lúa chống chịu rầy nâu như OM18, Đài Thơm 8, ST24, ST25, OM6967, ĐS1, … Cần lưu ý khi sử dụng giống lúa IR50404, OM5451, Hana trong thời gian qua đã bị nhiễm bệnh VL-LXL.
- Mật độ sạ: khuyến cáo sạ thưa vừa phải với lượng giống từ 80-100 kg/ha. Bón phân cân đối giữa đạm, lân và kali, không nên bón dư đạm vì sẽ làm cây lúa yếu, giảm sức đề kháng, dễ thu hút rầy, gia tăng sức sinh sản và sự kháng thuốc của rầy nâu.
2. Đối với lúa đã gieo sạ
Cần thăm đồng thường xuyên nếu phát hiện ruộng lúa bị nhiễm bệnh VL-LXL:
- Nếu tỷ lệ cây bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá <5%: nên nhổ bỏ cây bệnh, tránh tạo cơ hội cho rầy nâu tiếp xúc cây lúa mang mầm bệnh lây lan ra xung quanh.
Hình. Cây lúa bị nhiễm bệnh vàng lùn do vi-rút gây hại (Ảnh Đinh Thị Ngọc)
- Ở giai đoạn lúa dưới 30 ngày tuổi:
+ Nếu tỉ lệ bệnh >30% thì cần tiêu hủy, bằng cách: vận động nông dân tự giác phun thuốc diệt trừ rầy nâu và cày vùi tiêu huỷ toàn bộ ruộng. Sau khi tiêu huỷ ruộng lúa bị bệnh, nông dân chỉ được gieo sạ lại theo lịch thời vụ do cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương quy định.
+ Nếu tỉ lệ nhiễm bệnh <30% thì để lại chăm sóc. Tuy nhiên những ruộng này cần quản lý chặt chẽ rầy nâu, không để bộc phát làm tăng nguy cơ lây lan nguồn bệnh. Kỹ thuật chăm sóc ruộng lúa bị nhiễm bệnh vàng lùn dưới mức tiêu hủy (tỉ lệ nhiễm bệnh <30%):
Điều tra mật số rầy nâu, nếu trên ruộng lúa bị nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá điều tra phát hiện có rầy nâu cần hướng dẫn nông dân phun thuốc đặc trị khi rầy nâu nở rộ tập trung tuổi 2-3 với mật số trên 3 con/dảnh lúa để hạn chế lây lan nguồn vi-rút. Nếu trên ruộng lúa bị nhiễm bệnh điều tra không phát hiện có rầy nâu thì bà con nông dân áp dụng các biện pháp chăm sóc cho cây lúa khỏe.
Nếu cây lúa suy yếu, cần tăng cường lượng phân bón cho lúa, liều lượng bón tăng thêm 5% lượng phân đạm, 10% lượng phân lân và 15% lượng phân kali (tương đương liều lượng bón 6,0 kg Urea + 7,2 kg DAP + 1,5 kg KCl/1.000 m2) để cung cấp dưỡng chất giúp cây lúa sinh trưởng tốt và nuôi các dảnh mới đẻ trở thành dảnh hữu hiệu (Hồ Thị Châu và ctv., 2011).
Bên cạnh đó, đối với vùng đất bị nhiễm phèn bà con nông dân có thể bón bổ sung thêm vôi, cách làm như sau: rút nước trong ruộng và bón vôi liều lượng 200kg/ha, phơi khô ruộng từ 3-5 ngày để giải ngộ độc phèn và ngộ độc hữu cơ. Đồng thời bổ sung thêm các chế phẩm kích kháng, phân có hàm lượng axít humic, canxi, magie, silic để tăng sức đề kháng cho cây.
Cần cung cấp lượng nước đủ để cây lúa phát triển tốt.
Bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá rất nguy hiểm, nếu không xử lý kịp thời có thể gây mất trắng. Do đó, cần theo dõi chặt chẽ tình hình rầy nâu để có biện pháp quản lý hiệu quả, kịp thời, xử lý khi có dấu hiệu bệnh và áp dụng biện pháp chủ động quản lý ngay từ đầu vụ để bảo vệ năng suất lúa.
Kính chúc quý bà con nông dân một vụ mùa bội thu/.
