Tuyến trùng là đối tượng gây hại nghiêm trọng trên nhiều loại cây trồng và cũng khó phòng trị vì hầu hết các loài tuyến trùng gây hại cây trồng đều tấn công các bộ gốc rễ nằm ở phần dưới mặt đất. Tuyến trùng chích hút làm cho các bộ phận của rễ cây bị sưng lên, tạo nên các u sần, sau đó thối đen rồi chết làm giảm khả năng hút nước và giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng và dẫn đến sinh trưởng kém và không cho năng suất, ngoài ra khi bị tuyến trùng chích hút cũng tạo điều kiện cho các loại nấm như; Pthium; Fusarium.. gây bệnh chết nhanh với hồ tiêu.
Như vậy cho đến nay, việc nghiên cứu về thành phần loài dịch hại (đặc biệt là truyến trùng) và biện pháp phòng trừ bệnh trên cây hồ tiêu còn nhiều hạn chế, chưa mang lại hiệu quả. Các biện pháp nông dân đang áp dụng để phòng trừ tuyến trùng gây hại trên cây Hồ tiêu, chủ yếu là sử dụng thuốc hóa học để tưới hoặc phun, nhưng hiệu quả không cao; một phần do thuốc hóa học rất khó tiếp xúc được với tuyến trùng vì nó nằm trong rễ cây; phần thứ hai là chi phí quá cao mà hiệu quả mang lại kém; thứ ba là gây nguy cơ ô nhiễm môi trường và dư lượng thuốc ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm…
Chính vì những nguyên nhân trên trong năm 2024, Trạm Trồng trọt và BVTV TP. Phú Quốc đã thực hiện nghiên cứu xác định loài tuyến trùng phổ biến như sau; thu mẫu đất và rễ cây hồ tiêu trên địa bàn TP Phú Quốc, gửi về Trường Đại học nông nghiệp Cân Thơ để xác định thành phần loài tuyến trùng. Kết quả đã xác định được 6 loài tuyến trùng ở vùng đất và rễ trồng hồ tiêu tại Phú Quốc (Bảng 1). Trong đó mức độ rất phổ biến là tuyến trùng Meloidogyne sp. và phổ biến là Tylenchorynchus sp. và Tylenchus sp., còn lại các tuyến trùng khác là ít phổ biến. Sự phổ biến của tuyến trùng Meloidogyne sp. là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh nốt sưng rễ, vàng lá chết cây hồ tiêu, gây tác hại đáng kể trên cây hồ tiêu.
Bảng 1. Thành phần tuyến trùng ở vùng rễ và đất trồng hồ tiêu tại Phú Quốc
| TT | Tuyến trùng | Mức độ phổ biến |
| 1 | Meloidogyne sp. | +++ |
| 2 | Rotylenchulus sp. | + |
| 3 | Helicotylenchus sp. | + |
| 4 | Tylenchorynchus sp. | ++ |
| 5 | Xiphinema sp. | + |
| 6 | Tylenchus sp. | ++ |
Ghi chú: +: Tần xuất xuất hiện ít phổ biến < 10%; ++: Tần xuất xuất hiện phổ biến 10-25%; +++: Tần xuất xuất hiện rất phổ biến >25%
Khi đã có kết quả xác định được loài tuyến trùng gây hại phổ biến nhất, Trạm Trồng trọt và BVTV TP Phú Quốc, xây dựng thí nghiệm đánh giá hiệu lực của một số chế phẩm sinh học chứa các chủng vi sinh vật có lợi đã được thực hiện trừ tuyến trùng. Nhằm tìm ra biện pháp hữu hiệu nhất để nhân rộng cho bà con trồng tiêu trên địa bàn thành phố.
Kết quả Bảng 2 cho thấy, đối với tuyến trùng trong đất nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 (thành phần: Paecilomyces spp., Verticilium spp., Trichoderma spp., Saccharomyces spp.) cho độ hữu hiệu rất cao và khác biệt so với các nghiệm thức còn lại. Ở thời điểm 15 ngày sau khi xử lý (NSKXL) lần 1, độ hữu hiệu ở nghiệm thức xử lý 3H-T1 đạt 88,9% và hiệu lực tăng lên 95,7% ở thời điểm 15 NSKXL lần 2, cao nhất so với các nghiệm thức còn lại.
Tương tự đối với tuyến trùng trong vùng rễ, cũng cho thấy sự chênh lệch về độ hữu hiệu giữa các nghiệm thức xử lý tuyến trùng, trong đó nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 có độ hữu hiệu cao nhất ở thời điểm 15 NSKXL lần 1 (90,4%) bằng với nghiệm thức xử lý chế phẩm Nemaces (thành phần: Peacilomyces lilacinus), đến thời điểm 15 NSKXL lần 2 nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 có độ hữu hiệu cao nhất với 91,4%.
Thí nghiệm trên cho thấy hiệu lực phòng trừ tuyến trùng trong đất và rễ hồ tiêu của các nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học chứa các vi sinh vật đều cao hơn so với nghiệm thức xử lý thuốc hóa học. Trong đó nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 có hiệu lực cao nhất so với các nghiệm thức còn lại. Tuyến trùng hại hồ tiêu là một trong những nguyên nhân gây hiện tượng vàng lá hồ tiêu, dẫn đến cây hồ tiêu ngày một xuống cấp (hiện tượng chết chậm). Đây là hiện tượng khá phổ biến ở tất cả các vùng trồng tiêu tập trung ở Kiên Giang.
Kết quả thí nghiệm chỉ ra rằng tỷ lệ lá bị vàng ở thời điểm trước khi xử lý chế phẩm khá cao dao động từ 15-25%, tuy nhiên ở thời điểm 15 NSKXL chế phẩm lần 1 tỷ lệ lá bị vàng giảm rõ rệt và thể hiện rõ nhất là ở nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 chỉ với 3%, thấp nhất so với các nghiệm thức khác và so với đối chứng (cao nhất, 16%).Tỷ lệ lá bị vàng do tuyến trùng ở các nghiệm thức tiếp tục giảm theo thời gian, ở thời điểm 30 NSKXL lần 2 ghi nhận được tỷ lệ lá bị vàng/cây thấp nhất ở nghiệm thức xử lý chế phẩm sinh học 3H-T1 (1%) và cao nhất ở nghiệm thức đối chứng không xử lý (11%).
Điều này cho thấy rằng khi xử lý chế phẩm sinh học có chứa các chủng vi sinh đối kháng với tuyến trùng đã mang lại hiệu quả cao ngay từ 15 ngày sau xử lý lần 1 và tiếp tục gia tăng hiệu quả ở lần xử lý thứ 2, mật số tuyến trùng trong đất giảm giúp cây phát triển tốt thông qua tỷ lệ lá bị vàng do tuyến trùng giảm (Hình 1).
Từ những kết quả trên, chúng ta tìm ra được biện pháp xử lý tuyến trùng Meloidogyne sp; Tylenchorynchus sp; Tylenchus sp hiệu quả cao (đó là sử dụng chế phẩm sinh học 3H-T1), góp phần tạo ra sản phẩm hồ tiêu an toàn, không dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường góp phần thực hiện đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực đến năm 2030 của tỉnh.
Thứ hai là: giúp nông dân trồng hồ tiêu có thu nhập ổn định, do trước đây người dân lạm dụng thuốc hóa học để phòng trừ tuyến trùng mà hiệu quả mang lại không cao, gây tốn kém nhiều chi phí cho công tác phòng trừ tuyến trùng.
Thứ ba là: hiện tại trạm Trồng trọt và BVTV TP Phú Quốc đã áp dụng các chế phẩm sinh học chứa các chủng vi sinh tiêu diệt tuyến trùng trong đất, đã giúp người trồng hồ tiêu hạn chế được tuyến trùng gây hại, giúp cây Hồ tiêu sinh trưởng tốt và năng suất cao.
Thứ tư là: sử dụng chế phẩm sinh học để phòng trừ tuyến trùng hại tiêu không độc hại, không làm ô nhiễm môi trường, an toàn cho con người tiêu dùng, đảm bảo luôn giữ vững được thương hiệu hồ tiêu Phú Quốc trong nước và trên trường Quốc tế.
