Theo kết quả điều tra tình hình dịch hại của Trạm Trồng trọt và BVTV, từ ngày 02/12 đến ngày 09/12/2024, tổng diện tích nhiễm sâu bệnh trong tuần là 2.330ha bao gồm các đối tượng chủ yếu như bệnh bạc lá, bệnh đạo ôn lá, đạo ôn cổ bông, lem lép hạt, sâu đục thân, rầy nâu và rầy phấn trắng. Trong các đối tượng dịch hại nêu trên, thì điều đáng lưu ý nhất là rầy phấn trắng xuất. chúng xuất hiện và gây hại trên trà lúa Đông Xuân 2024-2025 với diện tích nhiễm nhẹ là 340ha, mật số 2.500 - 2.700 con/m2, xuất hiện tại một số xã trong toàn huyện. Cũng theo dự tính dự báo của trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật huyện Vĩnh Thuận thì Rầy phấn trắng có khả năng gia tăng mật số và diện tích gây hại.
Rầy phấn trắng (RPT) gây hại trên lúa có tên khoa học là Aleurocybotus sp. thuộc họ Aleyrodidae, bộ Hemiptera (IRRI, 2010). Theo báo cáo của Trung tâm BVTV Phía Nam, trên cây lúa, rất ít tài liệu ghi nhận và mô tả RPT vì vậy các tài liệu nghiên cứu về RPT gây hại trên lúa còn rất hạn chế. Rầy phấn trắng có kích thước rất nhỏ cả ấu trùng lẫn thành trùng, đồng thời RPT thường nằm ở mặt dưới phiến lá, do đó nông dân rất khó quan sát và nhìn thấy khi thăm đồng.
Triệu chứng gây hại (Theo báo cáo của TTBVTV PN): Rầy phấn trắng thường xuất hiện trong mùa khô. Chúng phát triển và gây hại nặng trong điều kiện nắng nóng, ẩm độ không khí thấp. Giai đoạn gây hại của Rầy phấn trắng chủ yếu là ấu trùng và chúng gây hại ở tất cả giai đoạn của cây lúa các triệu chứng do rầy phấn trắng gây ra.
Hình ảnh. Rầy phấn trắng trên lúa
- Thứ nhất lá bị biến màu: Rầy phấn trắng gây hại bằng cách chích hút hút nhựa lá làm cho lá lúa bị úa vàng và héo dần đi và cây sẽ chết. Bên cạnh đó, trên mặt lá cũng xuất hiện nấm bồ hóng cản trở sự quang hợp của cây dẫn đến cây còi cọc và chết sớm.
- Thứ hai lá bị biến dạng: Rầy phấn trắng cũng làm lá lúa bị biến dạng. Lá bị xoắn lại (gần giống với lùn xoắn lá). Triệu chứng xoắn lá chỉ xuất hiện sau khi cây lúa bị rầy phấn trắng tấn công khoảng 2 tuần trở lên. Nếu bị nhẹ, lá chỉ dợn sóng, còn bị nặng lá sẽ xoắn tít lại cây lúa không thể quang hợp được.
Nguyên nhân phát sinh:
- Do thời tiết nắng nóng, nhiệt độ tăng cao 0,5 - 10C so với TBNN.
- Do tập quán canh tác của nông dân: thường sạ dày, bón phân không cân đối nhiều phân đạm, lạm dụng thuốc BVTV, phối trộn nhiều loại với nhau, không đảm bảo nguyên tắc 4 đúng.
- Rầy phấn trắng xuất hiện phổ biến trên các giống lúa thơn như Đài Thơm, RVT, ST25, ST24,…
- Do tập tính RPT nằm ở mặt dưới lá lúa nên khi phun thuốc ít tiếp xúc được nhất là phun drone (máy bay).
Biện pháp quản lý RPT:
- Biện pháp canh tác: Trước khi gieo sạ làm đất vệ sinh đồng ruộng diệt sạch cỏ dại để hạn chế nơi cư trú của rầy phấn trắng tránh lây lan sang vụ sau. Tuân thủ đúng lịch thời vụ của ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương, gieo sạ đồng loạt, tuyệt đối không sạ dày và bón thừa đạm, thăm đồng thường xuyên đặc biệt là giai đoạn đẻ nhánh đến đòng trổ.
- Biện pháp sinh học: Hạn chế phun thuốc trừ sâu ở giai đoạn đầu của cây lúa (40 ngày sau sạ) để bảo tồn các loài thiên địch như nhện, bọ rùa, bọ xít mù xanh và kiến ba khoang, giúp khống chế mật số rầy phấn trắng và cân bằng hệ sinh thái trên đồng ruộng.
- Biện pháp hóa học: Các thuốc phòng trừ côn trùng chích hút có hoạt chất như Pymetrozin, Fenobucarb, Thiamethoxam... đều có hiệu quả để phun trừ rầy phấn trắng.
Một số lưu ý khi phun thuốc đối với rầy phấn trắng
- Sử dụng bình phun đeo vai, hoặc máy phun áp lực, điều chỉnh béc phun để hạt giọt nước phun thật nhuyễn lượng nước tối thiểu 400 lít/ha, phun thuốc vào lúc chiều mát vì rầy phấn trắng thường vũ hóa vào lúc xế chiều.
- Hạ vòi phun xuống dưới tán lá lúa để đảm bảo thuốc tiếp xúc được với rầy phấn trắng và bám dính vào mặt dưới của lá nhằm tăng hiệu quả của thuốc đối với ấu trùng.
- Kiểm tra lại diện tích đã phun thuốc sau 3-5 ngày để kịp thời có biện pháp quản lý triệt để.
