1. Vùng U Minh Thượng
Nhiệt độ: 25 - 30oC, pH: 7,6 - 8,2, độ mặn: 5,0 - 31‰, độ trong: 20 - 60 cm, độ kiềm: 35,8 - 125,3 mg/l, oxy hòa tan (DO): 3,0 - 5,0 mg/l, ammonia: 0,009 - 0,03 mg/l, tiêu hao oxy sinh học (BOD5): 2,026 - 5,778 mg/l. Phần lớn các chỉ tiêu hóa, lý môi trường nước tại các điểm quan trắc đều nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép.
Tuy nhiên, tại một số điểm quan trắc như: kênh Ranh Hạt, Ba Đình (Vĩnh Thuận) tiếp tục có độ trong cao, đến 60 cm; Bến phà Xẻo Rô, vàm Thứ 6 Biển (An Biên) có độ kiềm thấp, chỉ 53,8 - 3,7 mg/l, không thích hợp cho tôm.
Hàm lượng nitrite dao động từ 0 - 1,0 mg/l, vẫn tiếp tục vượt ngưỡng giới hạn cho phép đối với động vật thủy sản nuôi từ 2 - 20 lần tại 7/10 điểm quan trắc của vùng.
Hàm lượng phosphate dao động từ 0,1 - 0,5 mg/l, vượt ngưỡng giới hạn cho phép đối với động vật thủy sản nuôi từ 2,5 - 5 lần tại 4/10 điểm.
2. Vùng Tây sông Hậu
Nhiệt độ: 31 - 31,4oC, pH: 7,5 - 7,7; độ trong: 32 - 33 cm, độ kiềm: 71,6 - 89,5 mg/l, hàm lượng oxy hòa tan (DO): 3,5 - 4,5 mg/l, tiêu hao oxy sinh học: 4,991 - 5,187 mg/l, ammonia: 0 mg/l thích hợp cho sự phát triển của tôm nuôi.
Độ mặn vẫn tiếp tục duy trì ở mức thấp, dao động ở mức 0 - 3,5 ‰, nguyên nhân do mưa nhiều làm độ mặn giảm;
Hàm lượng nitrite 0,1 - 0,2 mg/l (vượt ngưỡng cho phép 2 - 4 lần), hàm lượng phosphate 0,15 - 0,3 mg/l (vượt ngưỡng cho phép 1,5 - 3 lần), không thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản.
3. Vùng Tứ giác Long Xuyên
Nhiệt độ: 29,5 - 32,5oC, độ mặn: 12 - 23‰, pH: 5,5 - 8,1, độ trong: 30 - 65 cm, độ kiềm: 35,8 - 107,4 mg/l, oxy hòa tan (DO): 4,0 - 5,0 mg/l, ammonia: 0 - 0,03 mg/l, nitrite: 0 - 0,25 mg/l, phosphate: 0 - 0,1 mg/l, tiêu hao oxy sinh học (BOD5): 2,597 - 4,946 mg/l. Phần lớn các chỉ tiêu lý hóa trên tại các điểm quan trắc nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép và thích hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của tôm nước lợ.
Tuy nhiên, tại một số điểm quan trắc như: cống Vạn Thanh, cống Vàm Rầy (Hòn Đất) tiếp tục duy trì độ trong cao (60 - 65 cm), thủy vực nghèo dinh dưỡng; cống Vạn Thanh, cống Vàm Rầy (Hòn Đất), kênh Nông Trường (Kiên Lương) có hàm lượng nitrite vượt ngưỡng cho phép 2-5 lần cần phải được xử lý trước khi cấp vào ao nuôi.
Điểm quan trắc tại cầu Đồng Hòa (Giang Thành) có độ pH rất thấp, (pH = 5,5) trong khi ngưỡng pH thích hợp cho tôm nuôi phát triển là 7,5 - 8,5 và biến thiên pH trong ngày không quá 0,5. Do đó các hộ nuôi tôm ở vùng này không nên châm nước trực tiếp vào ao nuôi để tránh gây sốc cho tôm mà phải cấp vào ao chứa, lắng để xử lý làm tăng pH nước trước rồi mới cấp vào ao nuôi.
Do thời tiết mưa nhiều nên độ kiềm ở một số điểm quan trắc của vùng vẫn duy trì ở mức thấp dưới ngưỡng thích hợp cho tôm nuôi phát triển, chỉ từ 35,8 - 53,7 mg/l.
4. Vùng nuôi cá lồng bè tập trung của xã Hòn Nghệ, huyện Kiên Lương
Nhiệt độ: 31 - 32oC, độ mặn: 27 - 30‰, oxy hòa tan (DO): 7,3 - 8,0 mg/l, hàm lượng NH4+: 0,5 mg/l, hàm lượng nitrite: 0 mg/l, phosphate: 0 mg/l, hầu hết các chỉ tiêu quan trắc khu vực Hòn Nghệ trong ngưỡng giới hạn cho phép và thích hợp cho cá nuôi lồng bè phát triển. Tuy nhiên, mật độ vi khuẩn vibrio tổng số tại trung tâm của vùng nuôi ở Bãi Chướng là 1.295 cfu/ml, vượt ngưỡng giới hạn cho phép hơn 1 lần.
5. Nhận định và khuyến cáo chung
* Nhận định:
- Hầu hết các chỉ tiêu quan trắc môi trường nước nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép, thích hợp cho tôm, cá nuôi.
- Tuy nhiên môi trường tại một số điểm có bất lợi, cần phải lưu ý, xử lý như: hàm lượng nitrite cao, vượt ngưỡng (13/20 điểm).
- Tiếp tục có 7/21 điểm quan trắc có mật độ Vibrio tổng số cao vượt ngưỡng giới hạn tuy nhiên mật độ đã giảm thấp hơn nhiều so với đợt quan trắc trước, chỉ vượt ngưỡng giới hạn từ 1 - 2 lần (1.040 - 2.160 cfu/ml). Vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus tiếp tục được ghi nhận trong 18/20 kênh cấp nước phục vụ nuôi tôm và mật độ cũng giảm thấp hơn nhiều so với đợt quan trắc trước, cao nhất 1.575 cfu/ml tại Vàm Rạch Tốt (Gò Quao).
* Giám sát dịch bệnh thụ động:
Từ ngày 16 - 28/5/2018 có 4.014,28 ha diện tích tôm nuôi bị thiệt hại được ghi nhận thêm, chủ yếu là số liệu thiệt hại do biến động môi trường được cập nhật bổ sung thêm từ Phòng Nông nghiệp và PTNT/Phòng Kinh tế các huyện, thị xã. Lũy kế đến nay tổng diện tích tôm nuôi bị thiệt hại trên địa bàn tỉnh là 7.357,61 ha (407 ổ dịch ở 103 ấp, 32 xã, 9 huyện), trong đó thiệt hại do bệnh Đốm trắng là 506,66 ha, bệnh Hoại tử gan tụy cấp tính 245,74 ha, bệnh còi 203 ha, sốc môi trường 6.402,41 ha (trong đó: An Minh: 2.767,4 ha, An Biên: 1.785,73 ha, Gò Quao: 58,48 ha, U Minh Thượng: 1.790,8 ha), bệnh Phân trắng 1,1 ha. Chi cục đã xuất cấp miễn phí hóa chất sát trùng Chlorine cho hộ nuôi có tôm bị bệnh kịp thời để bao vây, xử lý ổ dịch không để lây lan; lũy kế đến nay đã cấp 68.200 kg hóa chất Chlorine cho 281 hộ.
* Khuyến cáo:
Đối với nuôi tôm nước lợ:
Hiện nay, thời tiết đang vào mùa mưa, ngày càng xuất hiện nhiều những cơn mưa chuyển mùa với lượng lớn vào buổi chiều, tối làm biến động đột ngột các yếu tố môi trường trong ao nuôi, gây bất lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của tôm nuôi, tạo điều kiện cho dịch bệnh bùng phát. Do đó, để thuận lợi cho tôm nuôi phát triển, các nông hộ nuôi tôm cần lưu ý thực hiện các biện pháp quản lý ao nuôi tổng hợp để tránh tổn thất. Đồng thời theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình thời tiết thủy văn, quan trắc môi trường, giám sát mầm bệnh để có những biện pháp xử lý phù hợp, kịp thời. Ngoài ra cần lưu ý thực hiện tốt một số khuyến cáo như sau:
- Xử lý diệt khuẩn nước thật kỹ trước khi đưa vào ao nuôi, cần bố trí ao chứa, lắng để dự trữ nước và chủ động khi cần phải cấp nước bổ sung hay thay nước. Do nhiệt độ ngoài trời đang ở mức cao gây rất nhiều bất lợi cho tôm nuôi nhất là hình thức nuôi tôm – lúa. Vì vậy phải duy trì mực nước trên mặt ruộng từ 0,5 m trở lên nhằm hạn chế sự biến động đột ngột của yếu tố môi trường gây sốc tôm;
- Lựa chọn con giống khỏe mạnh, đã qua kiểm dịch, nên mua con giống của những cơ sở sản xuất có uy tín. Hiện tại, Chi cục Chăn nuôi và Thú y có hỗ trợ xét nghiệm bệnh tôm giống miễn phí cho các hộ dân nuôi theo hình thức tôm - lúa, quảng canh, quảng canh cải tiến; các hộ dân có nhu cầu liên hệ với Trạm Chăn nuôi và Thú y địa phương hoặc Trạm Chẩn đoán xét nghiệm tại số 729 Nguyễn Trung Trực, P. An Hòa, Tp. Rạch Giá, Kiên Giang để được hỗ trợ;
- Người nuôi cần bón vôi quanh ao trước và sau cơn mưa để duy trì hệ đệm cũng như ổn định pH trong ao. Trong cơn mưa lớn cần tăng cường quạt nước, sục khí ao nuôi để xáo trộn nước hoặc rút bớt nước tầng mặt để tránh hiện tượng phân tầng. Sau cơn mưa cần giảm lượng thức ăn và bổ sung thêm các yếu tố vi lượng, khoáng, vitamin để tăng sức đề kháng cho tôm;
- Thường xuyên theo dõi tình hình sức khỏe của tôm, kiểm tra các yếu tố môi trường để kịp thời điều chỉnh nếu cần và khi phát hiện tôm nuôi bị bệnh hoặc biểu hiện bất thường nên báo ngay cho cán bộ thú y địa phương, các hộ nuôi xung quanh, tuyệt đối không được xả nước, tôm của ao nuôi bị bệnh ra ngoài môi trường nếu chưa qua xử lý để tránh lây lan trên diện rộng;
- Độ kiềm và nitrit ở những điểm quan trắc ngoài ngưỡng thích hợp phải được quan tâm xử lý tốt để có giá trị thích hợp là: Độ kiềm từ 90 - 130 mg/l đối với tôm sú và 100 - 150 mg/l đối với tôm chân trắng; hàm lượng nitrite phải <0,05 mg/l.
- Đề nghị Phòng Nông nghiệp và PTNT/Phòng Kinh tế phối hợp, đôn đốc Tổ kinh tế kỹ thuật của các xã tăng cường đi khảo sát hiện trường, kịp thời cập nhật tình hình dịch bệnh trên tôm, thông báo cho Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện, hướng dẫn người nuôi biện pháp phòng chống, xử lý dịch bệnh. Đối với các hộ nuôi đã có tôm bị bệnh được hỗ trợ hóa chất để xử lý cần tuân thủ cách ly ao bệnh trong 21 ngày, cải tạo ao thật kỹ trước khi thả nuôi tiếp và hạn chế thả nuôi mới trong thời kỳ cao điểm của dịch bệnh như hiện nay.
Đối với các hộ nuôi cá lồng bè cần thực hiện tốt một số khuyến cáo sau:
- Lựa chọn con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng và đã qua kiểm dịch, nên mua con giống của những cơ sở kinh doanh có uy tín;
- Định kỳ 7 - 10 ngày tiến hành vệ sinh lưới lồng để loại bỏ rác, chất bẩn, các loại sinh vật bám trên lưới nhằm tăng khả năng lưu thông của nước và loại bỏ các loại vi khuẩn gây bệnh;
- Định kỳ tắm cá bằng nước ngọt trong thời gian 30 phút hoặc tắm bằng nước ngọt có pha formol nồng độ 200ppm có sục khí liên tục trong thời gian tắm để loại bỏ vi khuẩn, kí sinh trùng, đỉa, rận bám trên cơ thể gây bệnh cho cá.
- Thực hiện thu gom rác thải sinh hoạt để đưa về nơi xử lý, không nên vứt bừa bãi xung quanh khu vực nuôi làm ô nhiễm môi trường vùng nuôi và tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn, kí sinh trùng phát triển gây bệnh cho cá;
- Tăng cường giám sát chất lượng nguồn nước, tình hình dịch bệnh, cắt cử người thường xuyên trông coi lồng bè để kịp thời phát hiện và có các biện pháp xử lý khi xảy ra các tình huống bất thường, hạn chế thiệt hại.
- Khi có cá chết phải áp dụng các biện pháp nhằm tránh làm ô nhiễm môi trường và lây lan dịch bệnh như sau: thu gom cá chết mang lên bờ tiêu hủy bằng vôi bột, hóa chất, hoặc nấu chín, chôn lấp cẩn thận; tách riêng cá bệnh về khu vực nuôi riêng, cuối nguồn nước, áp dụng biện pháp điều trị phù hợp;
- Đối với bệnh do ký sinh trùng đơn bào gây ra ở mang cá thì dùng sunfat đồng (CuSO4) với liều lượng 1g/m3 nước hoặc formol (nguyên chất) với liều lượng 20 cc/m3 pha nước tắm cho cá trong vòng 3-5 phút, 2 ngày tắm 1 lần, khi tắm sục khí liên tục.
* Lưu ý: những ngày tới nước lớn sẽ kéo dài từ ngày 28/5/2018 đến ngày 02/6/2018, mực nước cao nhất là 1,2 m, xuất hiện từ 12 giờ 30 phút đến 19 giờ 00 phút tùy theo ngày và từng vùng nuôi. Người nuôi tôm có thể chủ động lấy nước vào ao lắng, xử lý trước khi cấp nước mới vào ao nuôi tôm.
rên đây là kết quả quan trắc môi trường đợt 11 - 2018, Chi cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị các đơn vị liên quan có biện pháp phù hợp hỗ trợ thông báo, thông tin rộng đến các hộ nuôi tôm, cá biết để có biện pháp xử lý thích hợp, chủ động trong sản xuất.
Cần trao đổi thêm thông tin liên hệ Phòng Quản lý dịch bệnh - Chi cục Chăn nuôi và Thú y, điện thoại 0297.800.115.
(Ghi chú: Quan trắc đợt 12 sẽ thực hiện vào ngày 11/6/2018).
xem flie số liệu
