Tại Kiên Giang cũng như các tỉnh trong khu vực, nghề nuôi chim yến phát triển từ năm 2005 đến nay, với quy mô và kỹ thuật ngày càng được cải tiến. Hiện nay toàn tỉnh đã có 159 nhà nuôi chim yến phân bổ trên 33 xã, phường, tập trung nhiều ở Thành phố Rạch Giá, một số huyện như Hòn Đất, Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Lương và một số huyện mới hình thành các cơ sở nuôi.
1. Sự phát triển nghề nuôi chim yến ở Việt Nam và tỉnh Kiên Giang.
Nghề khai thác tổ chim yến ở Việt Nam đã có cách đây khoảng 700 năm, vì tổ chim yến có giá trị dinh dưỡng cao, có đầy đủ các axit amin thiết yếu, các chất khoáng cần thiết cho cơ thể. Một số tài liệu cho rằng tổ yến có tác dụng bổ phổi, tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao quá trình tái tạo tế bào, giúp bệnh nhân nhanh hồi phục sức khỏe.Chim yến chủ yếu là chim sống tự nhiên ở trong hang đá vùng ven biển, chúng làm tổ trên vách núi cao và trong các hang núi đá. Qua điều tra khảo sát hiện nay, cả nước có khoảng 219 hang yến tự nhiên, phân bổ từ Quảng Bình đến Phú Quốc Kiên Giang, tập trung nhiều ở Khánh Hòa (có 154 hang). Hàng năm sản lượng yến tự nhiên thu trên cả nước khoảng 5000kg (năm 2012). Để phát triển và củng cố đàm chim yến nuôi, tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức nghiên cứu khoa học với đề tài "Nghiên cứu kỹ thuật xây dựng nhà yến và hoàn thiện quy trình nuôi chim yến trong nhà" đề tài đã bảo vệ thành công năm 2004, trong đó quan trọng là hoàn thiện quy trình ấp nở và chăm sóc yến con sơ sinh. Với đề tài thành công đã mở ra phong trào nuôi yến trong nhà phát triển mạnh. Hiện nay cả nước có khoảng 2000 nhà nuôi chim yến, sản lượng 1320kg/năm, tập trung ở các tỉnh miền Trung và phía Nam là Khánh hòa, Bình thuận, thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang … và Kiên Giang.
Tại hội thảo khoa học “ Phát triển nghề nuôi chim yến tại Việt Nam” tổ chức ngày 5/6 tại Thành phố Nha Trang, theo Giáo sư – Tiến sĩ Mai Đình Uyên (Trường đại học Quốc gia Hà Nội) thì Việt Nam có đầy đủ các yếu tố thuận lợi và có tiềm năng phát triển nghề nuôi chim yến.
Tại Kiên Giang cũng như các tỉnh trong khu vực, nghề nuôi chim yến phát triển từ năm 2005 đến nay, với quy mô và kỹ thuật ngày càng được cải tiến. Hiện nay toàn tỉnh đã có 159 nhà nuôi chim yến phân bổ trên 33 xã, phường, tập trung nhiều ở Thành phố Rạch Giá, một số huyện như Hòn Đất, Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Lương và một số huyện mới hình thành các cơ sở nuôi.
Nghề nuôi chim yến mang lại hiệu quả kinh tế cao, tuy nhiên do sự phát triển nhanh và tự phát, chưa bền vững, có nhiều bất cập như:
Cơ sở nuôi chung với nhà ở, gần khu dân cư, trường học …
Việc sử dụng âm thanh dẫn dụ chim yến gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của cộng đồng
Công tác vệ sinh sát trùng cơ sở nuôi chưa đảm bảo, nguy cơ lây nhiễm bệnh cúm gia cầm (H5N1) của đàn chim yến khó kiểm soát.
Để quản lý đàn chim yến nuôi Bộ Nông nghiệp & PTNT đã ban hành Thông tư số 35/2013/TT- BNNPTNT ngày 22 tháng 7 năm 2013 Quy định tạm thời về quản lý nuôi chim yến, nội dung cơ bản của thông tư cụ thể như sau:
2. Quy định về nuôi chim yến
Chủ cơ sở nuôi chim yến phải khai báo với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc Phòng Kinh tế ở các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi tắt là Phòng chuyên môn cấp huyện), nơi có cơ sở nuôi chim yến phải đăng ký theo mẫu tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư này.
Tổ chức, cá nhân khai báo lần đầu khi cơ sở mới bắt đầu nuôi chim yến;
Đối với trường hợp tổ chức, cá nhân đã nuôi chim yến trước thời điểm Thông tư này có hiệu lực phải khai báo chậm nhất vào ngày 31/12/2013;
Khi có sự thay đổi về quy mô của cơ sở nuôi chim yến (diện tích nhà nuôi, số lượng chim yến), tổ chức, cá nhân nuôi chim yến phải khai báo chậm nhất vào ngày 30/10 hàng năm.
Vị trí xây dựng mới cơ sở nuôi chim yến , tổ chức cá nhân xây dựng cơ sở để nuôi chim yến kể từ thời điểm Thông tư này có hiệu lực phải phù hợp với quy hoạch hoặc được sự đồng ý bằng văn bản của Uỷ ban nhân dân cấp huyện.
Việc sử dụng âm thanh dẫn dụ chim yến với cường độ không vượt quá 70 dBA (đề-xi-ben A) trong khoảng thời gian từ 6 - 21 giờ và không được sử dụng âm thanh trong thời gian từ 21 - 6 giờ sáng ngày hôm sau.
Công tác vệ sinh thú y và phòng chống dịch bệnh, cơ sở nuôi chim yến phải có trang phục bảo hộ như quần áo, giày, ủng, khẩu trang. Người làm việc và khách thăm quan cần mặc trang phục bảo hộ của cơ sở và rửa tay bằng xà phòng trước khi vào và sau khi ra khỏi cơ sở nuôi chim yến.
Nhà nuôi chim yến phải làm vệ sinh thường xuyên và thực hiện các biện pháp tiêu độc, khử trùng định kỳ ít nhất 1 lần/tuần.
Không sử dụng chất khử trùng ảnh hưởng đến chất lượng tổ yến. Trong trường hợp chống dịch, thực hiện vệ sinh tiêu độc khử trùng theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Dụng cụ phục vụ việc khai thác tổ yến phải được làm vệ sinh, khử trùng tiêu độc trước và sau khi sử dụng.
Chất thải từ việc nuôi chim yến phải được thu gom, tiêu độc, khử trùng và xử lý bằng một trong các biện pháp ủ, đốt, chôn lấp hoặc phương pháp khác nhằm đảm bảo an toàn trước khi đưa ra môi trường.
Đồng thời, cơ sở nuôi chim yến phải thường xuyên giám sát tình trạng sức khỏe của đàn chim yến. Nếu có hiện tượng chim chết bất thường, phải báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y để xử lý kịp thời; được kiểm tra, giám sát và lấy mẫu xét nghiệm định kỳ hoặc đột xuất theo yêu cầu của cơ quan thú y có thẩm quyền;
Trong trường hợp có dịch bệnh: Cơ sở nuôi chim yến phải thực hiện nghiêm các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của cơ quan thú y có thẩm quyền. Trong thời gian có dịch, tất cả tổ yến được khai thác từ những địa phương đã công bố dịch phải được xử lý theo hướng dẫn của cơ quan thú y có thẩm quyền trước khi tiêu thụ.
- Khai thác và sơ chế tổ yến:
Người lao động khi thu hoạch, chế biến và bảo quản tổ yến phải có dụng cụ và thiết bị bảo hộ đảm bảo an toàn lao động và an toàn dịch bệnh. Vị trí khu vực sơ chế, bảo quản tổ yến phải cao ráo, sạch sẽ, cách biệt nhà nuôi yến, cách xa những nơi có nguy cơ ô nhiễm môi trường và dịch bệnh. Nước dùng trong các công đoạn sơ chế tổ yến phải đảm bảo không làm ảnh hưởng đến chất lượng tổ yến, sức khỏe người tiêu dùng.
Phải có trang thiết bị sử dụng trong quá trình sơ chế và bảo quản tổ yến bảo đảm vệ sinh an toàn sản phẩm. Có biện pháp ngăn ngừa hiệu quả động vật khác xâm nhập vào khu vực sơ chế và bảo quản tổ yến. Quy trình sơ chế, bảo quản tổ yến phải đảm bảo chất lượng sản phẩm theo quy định pháp luật hiện hành.
- Trách nhiệm chủ cơ sở nuôi chim yến:
Phối hợp với cơ quan chuyên môn trong việc lấy mẫu định kỳ hoặc đột xuất khi có yêu cầu. Chịu trách nhiệm chi trả phí, lệ phí xét nghiệm dịch bệnh trên đàn chim chim yến theo quy định hiện hành. Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nuôi và khai thác tổ yến phải tuân thủ các quy định tại trên của Thông tư này. Những cơ sở vi phạm phải bị xử lý theo các quy định của pháp luật hiện hành.Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 06/9/2013. Đối với các cơ sở nuôi chim yến trước thời điểm Thông tư này có hiệu lực mà không đảm bảo điều kiện quy định tại Thông tư này, phải có biện pháp khắc phục chậm nhất đến ngày 31/12/2014. Sở Nông nghiệp&PTNT sẽ tham mưu cho UBND tỉnh sẽ lập Đề án quy hoạch vùng nuôi chim yến trình UBND tỉnh phê duyệt và phối hợp với Sở Thông tin Truyền thông tuyên truyền và phổ biến thông tư này đến các tổ chức và cá nhân nuôi chim yến và người dân trong vùng nuôi chim yến, kết hợp với Sở Tài Nguyên và Môi trường đánh giá kiểm tra quản lý môi trường khu vực nuôi chim yến, kết hợp sở Khoa học – Công nghệ đánh giá điều kiện và đặc tính sinh học của chim yến để đề ra quy trình và điều kiện để nuôi chim yến trong nhà cho phù hợp với đặc tính sinh học của chim yến, chỉ đạo cơ quan Thú y và Phòng Nông nghiệp & PTNT các huyện thị quản lý và kiểm tra quy trình nuôi tổ chức vệ sinh tiêu độc, tiêm phòng cho đàn chim yến nuôi theo quy định.
1. Sự phát triển nghề nuôi chim yến ở Việt Nam và tỉnh Kiên Giang.
Nghề khai thác tổ chim yến ở Việt Nam đã có cách đây khoảng 700 năm, vì tổ chim yến có giá trị dinh dưỡng cao, có đầy đủ các axit amin thiết yếu, các chất khoáng cần thiết cho cơ thể. Một số tài liệu cho rằng tổ yến có tác dụng bổ phổi, tăng cường hệ miễn dịch, nâng cao quá trình tái tạo tế bào, giúp bệnh nhân nhanh hồi phục sức khỏe.Chim yến chủ yếu là chim sống tự nhiên ở trong hang đá vùng ven biển, chúng làm tổ trên vách núi cao và trong các hang núi đá. Qua điều tra khảo sát hiện nay, cả nước có khoảng 219 hang yến tự nhiên, phân bổ từ Quảng Bình đến Phú Quốc Kiên Giang, tập trung nhiều ở Khánh Hòa (có 154 hang). Hàng năm sản lượng yến tự nhiên thu trên cả nước khoảng 5000kg (năm 2012). Để phát triển và củng cố đàm chim yến nuôi, tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức nghiên cứu khoa học với đề tài "Nghiên cứu kỹ thuật xây dựng nhà yến và hoàn thiện quy trình nuôi chim yến trong nhà" đề tài đã bảo vệ thành công năm 2004, trong đó quan trọng là hoàn thiện quy trình ấp nở và chăm sóc yến con sơ sinh. Với đề tài thành công đã mở ra phong trào nuôi yến trong nhà phát triển mạnh. Hiện nay cả nước có khoảng 2000 nhà nuôi chim yến, sản lượng 1320kg/năm, tập trung ở các tỉnh miền Trung và phía Nam là Khánh hòa, Bình thuận, thành phố Hồ Chí Minh, Long An, Tiền Giang … và Kiên Giang.
Tại hội thảo khoa học “ Phát triển nghề nuôi chim yến tại Việt Nam” tổ chức ngày 5/6 tại Thành phố Nha Trang, theo Giáo sư – Tiến sĩ Mai Đình Uyên (Trường đại học Quốc gia Hà Nội) thì Việt Nam có đầy đủ các yếu tố thuận lợi và có tiềm năng phát triển nghề nuôi chim yến.
Tại Kiên Giang cũng như các tỉnh trong khu vực, nghề nuôi chim yến phát triển từ năm 2005 đến nay, với quy mô và kỹ thuật ngày càng được cải tiến. Hiện nay toàn tỉnh đã có 159 nhà nuôi chim yến phân bổ trên 33 xã, phường, tập trung nhiều ở Thành phố Rạch Giá, một số huyện như Hòn Đất, Phú Quốc, Hà Tiên, Kiên Lương và một số huyện mới hình thành các cơ sở nuôi.
Nghề nuôi chim yến mang lại hiệu quả kinh tế cao, tuy nhiên do sự phát triển nhanh và tự phát, chưa bền vững, có nhiều bất cập như:
Cơ sở nuôi chung với nhà ở, gần khu dân cư, trường học …
Việc sử dụng âm thanh dẫn dụ chim yến gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của cộng đồng
Công tác vệ sinh sát trùng cơ sở nuôi chưa đảm bảo, nguy cơ lây nhiễm bệnh cúm gia cầm (H5N1) của đàn chim yến khó kiểm soát.
Để quản lý đàn chim yến nuôi Bộ Nông nghiệp & PTNT đã ban hành Thông tư số 35/2013/TT- BNNPTNT ngày 22 tháng 7 năm 2013 Quy định tạm thời về quản lý nuôi chim yến, nội dung cơ bản của thông tư cụ thể như sau:
2. Quy định về nuôi chim yến
Chủ cơ sở nuôi chim yến phải khai báo với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoặc Phòng Kinh tế ở các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi tắt là Phòng chuyên môn cấp huyện), nơi có cơ sở nuôi chim yến phải đăng ký theo mẫu tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư này.
Tổ chức, cá nhân khai báo lần đầu khi cơ sở mới bắt đầu nuôi chim yến;
Đối với trường hợp tổ chức, cá nhân đã nuôi chim yến trước thời điểm Thông tư này có hiệu lực phải khai báo chậm nhất vào ngày 31/12/2013;
Khi có sự thay đổi về quy mô của cơ sở nuôi chim yến (diện tích nhà nuôi, số lượng chim yến), tổ chức, cá nhân nuôi chim yến phải khai báo chậm nhất vào ngày 30/10 hàng năm.
Vị trí xây dựng mới cơ sở nuôi chim yến , tổ chức cá nhân xây dựng cơ sở để nuôi chim yến kể từ thời điểm Thông tư này có hiệu lực phải phù hợp với quy hoạch hoặc được sự đồng ý bằng văn bản của Uỷ ban nhân dân cấp huyện.
Việc sử dụng âm thanh dẫn dụ chim yến với cường độ không vượt quá 70 dBA (đề-xi-ben A) trong khoảng thời gian từ 6 - 21 giờ và không được sử dụng âm thanh trong thời gian từ 21 - 6 giờ sáng ngày hôm sau.
Công tác vệ sinh thú y và phòng chống dịch bệnh, cơ sở nuôi chim yến phải có trang phục bảo hộ như quần áo, giày, ủng, khẩu trang. Người làm việc và khách thăm quan cần mặc trang phục bảo hộ của cơ sở và rửa tay bằng xà phòng trước khi vào và sau khi ra khỏi cơ sở nuôi chim yến.
Nhà nuôi chim yến phải làm vệ sinh thường xuyên và thực hiện các biện pháp tiêu độc, khử trùng định kỳ ít nhất 1 lần/tuần.
Không sử dụng chất khử trùng ảnh hưởng đến chất lượng tổ yến. Trong trường hợp chống dịch, thực hiện vệ sinh tiêu độc khử trùng theo hướng dẫn của cơ quan thú y.
Dụng cụ phục vụ việc khai thác tổ yến phải được làm vệ sinh, khử trùng tiêu độc trước và sau khi sử dụng.
Chất thải từ việc nuôi chim yến phải được thu gom, tiêu độc, khử trùng và xử lý bằng một trong các biện pháp ủ, đốt, chôn lấp hoặc phương pháp khác nhằm đảm bảo an toàn trước khi đưa ra môi trường.
Đồng thời, cơ sở nuôi chim yến phải thường xuyên giám sát tình trạng sức khỏe của đàn chim yến. Nếu có hiện tượng chim chết bất thường, phải báo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan thú y để xử lý kịp thời; được kiểm tra, giám sát và lấy mẫu xét nghiệm định kỳ hoặc đột xuất theo yêu cầu của cơ quan thú y có thẩm quyền;
Trong trường hợp có dịch bệnh: Cơ sở nuôi chim yến phải thực hiện nghiêm các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của cơ quan thú y có thẩm quyền. Trong thời gian có dịch, tất cả tổ yến được khai thác từ những địa phương đã công bố dịch phải được xử lý theo hướng dẫn của cơ quan thú y có thẩm quyền trước khi tiêu thụ.
- Khai thác và sơ chế tổ yến:
Người lao động khi thu hoạch, chế biến và bảo quản tổ yến phải có dụng cụ và thiết bị bảo hộ đảm bảo an toàn lao động và an toàn dịch bệnh. Vị trí khu vực sơ chế, bảo quản tổ yến phải cao ráo, sạch sẽ, cách biệt nhà nuôi yến, cách xa những nơi có nguy cơ ô nhiễm môi trường và dịch bệnh. Nước dùng trong các công đoạn sơ chế tổ yến phải đảm bảo không làm ảnh hưởng đến chất lượng tổ yến, sức khỏe người tiêu dùng.
Phải có trang thiết bị sử dụng trong quá trình sơ chế và bảo quản tổ yến bảo đảm vệ sinh an toàn sản phẩm. Có biện pháp ngăn ngừa hiệu quả động vật khác xâm nhập vào khu vực sơ chế và bảo quản tổ yến. Quy trình sơ chế, bảo quản tổ yến phải đảm bảo chất lượng sản phẩm theo quy định pháp luật hiện hành.
- Trách nhiệm chủ cơ sở nuôi chim yến:
Phối hợp với cơ quan chuyên môn trong việc lấy mẫu định kỳ hoặc đột xuất khi có yêu cầu. Chịu trách nhiệm chi trả phí, lệ phí xét nghiệm dịch bệnh trên đàn chim chim yến theo quy định hiện hành. Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nuôi và khai thác tổ yến phải tuân thủ các quy định tại trên của Thông tư này. Những cơ sở vi phạm phải bị xử lý theo các quy định của pháp luật hiện hành.Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 06/9/2013. Đối với các cơ sở nuôi chim yến trước thời điểm Thông tư này có hiệu lực mà không đảm bảo điều kiện quy định tại Thông tư này, phải có biện pháp khắc phục chậm nhất đến ngày 31/12/2014. Sở Nông nghiệp&PTNT sẽ tham mưu cho UBND tỉnh sẽ lập Đề án quy hoạch vùng nuôi chim yến trình UBND tỉnh phê duyệt và phối hợp với Sở Thông tin Truyền thông tuyên truyền và phổ biến thông tư này đến các tổ chức và cá nhân nuôi chim yến và người dân trong vùng nuôi chim yến, kết hợp với Sở Tài Nguyên và Môi trường đánh giá kiểm tra quản lý môi trường khu vực nuôi chim yến, kết hợp sở Khoa học – Công nghệ đánh giá điều kiện và đặc tính sinh học của chim yến để đề ra quy trình và điều kiện để nuôi chim yến trong nhà cho phù hợp với đặc tính sinh học của chim yến, chỉ đạo cơ quan Thú y và Phòng Nông nghiệp & PTNT các huyện thị quản lý và kiểm tra quy trình nuôi tổ chức vệ sinh tiêu độc, tiêm phòng cho đàn chim yến nuôi theo quy định.
