1. Vùng U Minh Thượng
Nhiệt độ: 26 - 31oC, pH: 6,5 - 8,0, độ mặn: 0 - 15‰, độ trong: 20 - 40 cm, độ kiềm: 17,9 - 125,3 mg/l, oxy hòa tan (DO): 3,0 - 8,0 mg/l, ammonia: 0,003 - 0,03 mg/l, tiêu hao oxy sinh học (BOD5): 2,934 - 6,120 mg/l. Phần lớn các chỉ tiêu hóa, lý môi trường nước tại các điểm quan trắc đều nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép.
Tuy nhiên, tại một số điểm quan trắc như: Bến phà Xẻo Rô (An Biên), Vàm Hóc Hỏa (U Minh Thượng) có độ mặn thấp, chỉ từ 0 - 4,0‰; kênh Ranh Hạt, kênh 80 Thước (Vĩnh Thuận) có độ pH thấp, chỉ 6,5 - 6,8; Vàm Hóc Hỏa (U Minh Thượng) có hàm lượng oxy hòa tan thấp, chỉ 3,0 mg/l, không thích hợp cho tôm nuôi phát triển.
Độ kiềm trên các kênh cấp nước của vùng đồng loạt giảm thấp, có 5/10 điểm quan trắc có độ kiềm thấp chỉ từ 17,9 - 53,7 mg/l, không thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của tôm nuôi nước lợ.
Hàm lượng nitrite dao động từ 0 - 2,0 mg/l, vẫn tiếp tục vượt ngưỡng giới hạn cho phép đối với động vật thủy sản nuôi từ 2 - 40 lần tại 7/10 điểm quan trắc của vùng. Đặc biệt, tại điểm quan trắc Ba Đình (Vĩnh Thuận) có hàm lượng nitrite là 2,0 mg/l có thể gây độc cho tôm nuôi.
Hàm lượng phosphate dao động từ 0,1 - 0,5 mg/l, vượt ngưỡng giới hạn cho phép đối với động vật thủy sản nuôi từ 5 lần tại 4/10 điểm quan trắc.
2. Vùng Tây sông Hậu
Nhiệt độ: 27 - 28,5oC, pH: 7,1 - 7,3; độ trong: 32 - 34 cm, độ kiềm: 53,7 - 71,6 mg/l, hàm lượng oxy hòa tan (DO): 2,5 - 3,5 mg/l, tiêu hao oxy sinh học: 3,765 - 4,312 mg/l, ammonia: 0 mg/l thích hợp cho sự phát triển của tôm nuôi.
Tuy nhiên, tại một số điểm quan trắc như: Phà Vĩnh Thắng có độ kiềm thấp (chỉ 53,7 mg/l); Vàm Cả Mới Lớn có hàm lượng oxy hòa tan thấp (chỉ 2,5 mg/l); Vàm Rạch Tốt, Vàm Cả Mới Lớn có hàm lượng nitrite vượt ngưỡng cho phép 2 - 3 lần; Phà Vĩnh Thắng, Vàm Cả Mới Lớn có hàm lượng phosphate vượt ngưỡng cho phép 1,5 lần, không thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của động vật thủy sản.
Độ mặn vẫn tiếp tục giảm nhiều so với đợt quan trắc trước, tại 3 điểm quan trắc của vùng đều có độ mặn bằng 0‰, nguyên nhân do mưa nhiều làm độ mặn giảm.
3. Vùng Tứ giác Long Xuyên
Nhiệt độ: 30,0 - 32,5oC, độ mặn: 0 - 18‰, pH: 4,5 - 8,2, độ trong: 25 - 90 cm, độ kiềm: 17,9 - 71,6 mg/l, oxy hòa tan (DO): 4,0 - 5,0 mg/l, ammonia: 0 - 0,03 mg/l, nitrite: 0 - 0,25 mg/l, phosphate: 0 - 0,1 mg/l, tiêu hao oxy sinh học (BOD5): 0,773 - 5,358 mg/l. Phần lớn các chỉ tiêu lý hóa trên tại các điểm quan trắc nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép và thích hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của tôm nước lợ.
Tuy nhiên, tại một số điểm quan trắc như: cống Vạn Thanh, cống Vàm Rầy tiếp tục duy trì độ trong rất cao (70 - 90 cm), thủy vực nghèo dinh dưỡng; cống Vạn Thanh, cống Vàm Rầy (Hòn Đất), cống Tam Bản, cống Rạch Đùng (Kiên Lương) có hàm lượng nitrite vượt ngưỡng cho phép 2-5 lần, không thích hợp cho đời sống của tôm nuôi nước lợ.
Điểm quan trắc tại cống Vạn Thanh (Hòn Đất) và cầu Đồng Hòa (Giang Thành) có độ pH rất thấp, (pH = 4,5 - 6,0) trong khi ngưỡng pH thích hợp cho tôm nuôi phát triển là 7,5 - 8,5 và biến thiên pH trong ngày không quá 0,5. Do đó các hộ nuôi tôm ở các vùng này không nên châm nước trực tiếp vào ao nuôi để tránh gây sốc cho tôm mà phải cấp vào ao chứa, lắng để xử lý làm tăng pH nước trước rồi mới cấp vào ao nuôi.
Do thời tiết mưa nhiều nên độ kiềm ở 4/7 điểm quan trắc của vùng vẫn duy trì ở mức thấp dưới ngưỡng thích hợp cho tôm nuôi phát triển, chỉ từ 17,9 - 53,7 mg/l.
4. Vùng nuôi cá lồng bè tập trung của xã Hòn Nghệ, huyện Kiên Lương
Nhiệt độ: 29oC, độ mặn: 26 - 27‰, oxy hòa tan (DO): 8,0 - 8,5 mg/l, hàm lượng NH4+: 0,0 mg/l, hàm lượng nitrite: 0 mg/l, phosphate: 0 mg/l, mật độ vi khuẩn vibrio tổng số dao động từ 110 - 595 cfu/ml, hầu hết các chỉ tiêu quan trắc khu vực Hòn Nghệ đều nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép và thích hợp cho cá nuôi lồng bè phát triển.
5. Nhận định và khuyến cáo chung
* Nhận định:
- Phần lớn các chỉ tiêu quan trắc môi trường nước nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép, thích hợp cho tôm, cá nuôi.
- Tuy nhiên do thời tiết đã vào mùa mưa, xuất hiện nhiều những cơn mưa với lượng lớn và thời gian mưa kéo dài nên môi trường tại một số điểm quan trắc có nhiều bất lợi, cần phải lưu ý, xử lý như: hàm lượng nitrite cao, vượt ngưỡng (13/20 điểm), độ pH quá thấp (2/20 điểm), độ kiềm thấp (10/20 điểm), độ mặn thấp (9/23 điểm).
- Mật độ Vibrio tổng số giảm nhiều so với đợt quan trắc trước ở tất cả các điểm, chỉ còn 3/23 điểm có mật độ vi khuẩn Vibrio.sp cao vượt ngưỡng giới hạn từ 1 - 3 lần (1.005 - 3.240 cfu/ml). Vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus tiếp tục được ghi nhận trong 11/20 kênh cấp nước phục vụ nuôi tôm và mật độ cũng giảm thấp hơn nhiều so với đợt quan trắc trước, cao nhất 875 cfu/ml tại cống Tam Bản (Kiên Lương).
* Giám sát dịch bệnh thụ động:
Từ ngày 13 - 23/6/2018 có 312,15 ha diện tích tôm nuôi bị thiệt hại được ghi nhận thêm, chủ yếu là thiệt hại do biến động bất lợi của các yếu tố môi trường. Lũy kế đến nay tổng diện tích tôm nuôi bị ảnh hưởng, thiệt hại trên địa bàn tỉnh là 7.669,76 ha (440 ổ dịch ở 102 ấp, 40 xã, 9 huyện), trong đó thiệt hại do bệnh Đốm trắng là 527,26 ha, bệnh Hoại tử gan tụy cấp tính 271,04 ha, bệnh Còi 215,05 ha, sốc môi trường 6.654,96 ha, bệnh Phân trắng 1,5 ha. Chi cục đã xuất cấp miễn phí hóa chất sát trùng Chlorine cho hộ nuôi có tôm bị bệnh kịp thời để bao vây, xử lý ổ dịch không để lây lan; lũy kế đến nay đã cấp 73.800 kg hóa chất Chlorine cho 305 hộ.
* Khuyến cáo:
Đối với nuôi tôm nước lợ:
Hiện nay, thời tiết đang vào mùa mưa, xuất hiện nhiều những cơn mưa với lượng lớn làm ảnh hưởng nhiều đến các yếu tố môi trường trong ao nuôi, gây bất lợi cho sự sinh trưởng và phát triển của tôm. Do đó, để thuận lợi cho tôm nuôi phát triển, các nông hộ nuôi tôm cần lưu ý thực hiện các biện pháp quản lý ao nuôi tổng hợp, đồng thời theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình thời tiết thủy văn, quan trắc môi trường, giám sát mầm bệnh để có những biện pháp xử lý phù hợp, kịp thời. Ngoài ra cần lưu ý thực hiện tốt một số khuyến cáo như sau:
- Xử lý diệt khuẩn nước thật kỹ trước khi đưa vào ao nuôi, cần bố trí ao chứa, lắng để dự trữ nước và chủ động khi cần phải cấp nước bổ sung hay thay nước;
- Lựa chọn con giống khỏe mạnh, đã qua kiểm dịch, nên mua con giống của những cơ sở sản xuất có uy tín. Hiện tại, Chi cục Chăn nuôi và Thú y có hỗ trợ xét nghiệm bệnh tôm giống miễn phí cho các hộ dân nuôi theo hình thức tôm - lúa, quảng canh, quảng canh cải tiến; các hộ dân có nhu cầu liên hệ với Trạm Chăn nuôi và Thú y địa phương hoặc Trạm Chẩn đoán xét nghiệm tại số 729 Nguyễn Trung Trực, P. An Hòa, Tp. Rạch Giá, Kiên Giang để được hỗ trợ;
- Người nuôi cần bón vôi quanh ao trước và sau cơn mưa để duy trì hệ đệm cũng như ổn định độ pH trong ao. Trong cơn mưa lớn cần tăng cường quạt nước, sục khí ao nuôi để xáo trộn nước hoặc rút bớt nước tầng mặt để tránh hiện tượng phân tầng. Sau cơn mưa cần giảm lượng thức ăn và bổ sung thêm các yếu tố vi lượng, khoáng, vitamin để tăng sức đề kháng cho tôm;
- Thường xuyên theo dõi tình hình sức khỏe của tôm, kiểm tra các yếu tố môi trường để kịp thời điều chỉnh nếu cần và khi phát hiện tôm nuôi bị bệnh hoặc biểu hiện bất thường nên báo ngay cho cán bộ thú y địa phương, các hộ nuôi xung quanh, tuyệt đối không được xả nước, tôm của ao nuôi bị bệnh ra ngoài môi trường nếu chưa qua xử lý để tránh lây lan trên diện rộng;
- Độ kiềm , độ pH và nitrit ở những điểm quan trắc ngoài ngưỡng thích hợp phải được quan tâm xử lý tốt để có giá trị thích hợp là: Độ kiềm từ 90 - 130 mg/l đối với tôm sú và 100 - 150 mg/l đối với tôm chân trắng; độ pH thích hợp cho tôm nuôi phát triển là 7,5 - 8,5 và biến thiên pH trong ngày không quá 0,5; hàm lượng nitrite phải <0,05 mg/l.
- Đề nghị Phòng Nông nghiệp và PTNT/Phòng Kinh tế phối hợp, đôn đốc Tổ kinh tế kỹ thuật của các xã tăng cường đi khảo sát hiện trường, kịp thời cập nhật tình hình dịch bệnh trên tôm, thông báo cho Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện, hướng dẫn người nuôi biện pháp phòng chống, xử lý dịch bệnh. Đối với các hộ nuôi đã có tôm bị bệnh được hỗ trợ hóa chất để xử lý cần tuân thủ cách ly ao bệnh trong 21 ngày, cải tạo ao thật kỹ trước khi thả nuôi tiếp và hạn chế thả nuôi mới trong thời kỳ cao điểm của dịch bệnh như hiện nay.
Đối với các hộ nuôi cá lồng bè cần thực hiện tốt một số khuyến cáo sau:
- Lựa chọn con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng và đã qua kiểm dịch, nên mua con giống của những cơ sở kinh doanh có uy tín;
- Định kỳ 7 - 10 ngày tiến hành vệ sinh lưới lồng để loại bỏ rác, chất bẩn, các loại sinh vật bám trên lưới nhằm tăng khả năng lưu thông của nước và loại bỏ các loại vi khuẩn gây bệnh;
- Định kỳ tắm cá bằng nước ngọt trong thời gian 30 phút hoặc tắm bằng nước ngọt có pha formol nồng độ 200ppm có sục khí liên tục trong thời gian tắm để loại bỏ vi khuẩn, kí sinh trùng, đỉa, rận bám trên cơ thể gây bệnh cho cá.
- Thực hiện thu gom rác thải sinh hoạt để đưa về nơi xử lý, không nên vứt bừa bãi xung quanh khu vực nuôi làm ô nhiễm môi trường vùng nuôi và tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn, kí sinh trùng phát triển gây bệnh cho cá;
- Tăng cường giám sát chất lượng nguồn nước, tình hình dịch bệnh, cắt cử người thường xuyên trông coi lồng bè để kịp thời phát hiện và có các biện pháp xử lý khi xảy ra các tình huống bất thường, hạn chế thiệt hại.
- Khi có cá chết phải áp dụng các biện pháp nhằm tránh làm ô nhiễm môi trường và lây lan dịch bệnh như sau: thu gom cá chết mang lên bờ tiêu hủy bằng vôi bột, hóa chất, hoặc nấu chín, chôn lấp cẩn thận; tách riêng cá bệnh về khu vực nuôi riêng, cuối nguồn nước, áp dụng biện pháp điều trị phù hợp;
- Đối với bệnh do ký sinh trùng đơn bào gây ra ở mang cá thì dùng sunfat đồng (CuSO4) với liều lượng 1g/m3 nước hoặc formol (nguyên chất) với liều lượng 20 cc/m3 pha nước tắm cho cá trong vòng 3-5 phút, 2 ngày tắm 1 lần, khi tắm sục khí liên tục.
* Lưu ý: những ngày tới nước lớn sẽ kéo dài từ ngày 25/6/2018 đến ngày 01/7/2018, mực nước cao nhất là 1,2 m, xuất hiện từ 12 giờ 50 phút đến 18 giờ 20 phút tùy theo ngày và từng vùng nuôi. Người nuôi tôm có thể chủ động lấy nước vào ao lắng, xử lý trước khi cấp nước mới vào ao nuôi tôm.
Trên đây là kết quả quan trắc môi trường đợt 13 - 2018, Chi cục Chăn nuôi và Thú y đề nghị các đơn vị liên quan có biện pháp phù hợp hỗ trợ thông báo, thông tin rộng đến các hộ nuôi tôm, cá biết để có biện pháp xử lý thích hợp, chủ động trong sản xuất.
Cần trao đổi thêm thông tin liên hệ Phòng Quản lý dịch bệnh - Chi cục Chăn nuôi và Thú y, điện thoại 0297.800.115.
(Ghi chú: Quan trắc đợt 14 sẽ thực hiện vào ngày 09/7/2018).
